Taariikhiyan Cudurkan Aidska waxaa markii ugu horeysay Dunida lagu arkay Wadanka Qaarada ah ee Mareykanka Sanadku Markuu ahaa 1981,Waa Mudo haatan laga joogo 26 Sanadood Taasi oo Macnaheedu tahay in qofkii ugu horeeyey ee laga helo Feyruska DHaliya Cudurka Aidska ee HIV inuu ahaa Qof Mareykan ah.

Cudur oo aan ilaa iyo hada Dawadiisa laheyn wuxuu Xilliyadii danbe si 'aad ah ugu fiday Wadamo badan oo ku yaala Qaaradaha Laatiin Ameeriga,Wadamo katirsan Koonruta Aasiya,Yurubta Bari iyo Wadamada Kulaala Saxaraha Africada Galbeed iyo Africada Bari,Gaar ahaan Dalalka Yugandha,Kenya,Itoobiya iyo Jabuuti.

Shucuubta Maanta la ildaran Cudurka Aidska Waxaa tiradooda lagu qiyaasay inka badan 40 Milyan,iyadoo ay Sanadkasta u geeriyoodaan Dad lagu qiyaasay Laba Malyuun oo Qofood, oo intooda badan kasoo jeedaan Africa iyo Aasiya amaba haddii si kale loo yiraahda ah Wadamada Dunida Sadexaad ee uu Horumarkooda iyo Dhaqaaluhuudu hooseeyo.

Qarnigan Casriga ee 21 aad Cudurka Aidska waxaa uu Faraba'an ku hayaa Wadamada Yurubta Bari ee horey uga tirsanaan jirey Dalweynihii Midowga Sufuyeeti ee "USSR".

Somalia iyo Cudurka AIDS ka Ka hor.

Xilliga ay jirtay Dowladii Dhex ee Somalia Wuxuu dalku lahaa Kaadiro Caafimaad oo aad u sareysay,isuguna jirtay Adeego Caafimaad oo lacag la'aan ahaa iyo xakameyn Caafimaad oo dhinackasta leh,Sida Cudurada iyo Daaweyntooda,Taasi ayaana Sabab u aheyd inaysan Dalka SOmalia ka jirin,Lagana Aqoon amaba aysan soo gaarin Cudurada Halista ah sida AIDS-ka oo kale,iyaddoo ay Xusid Mudan tahay inay Dowladii Somaliyeed ee Xilligaasi Bilad Dahab ah kaga heshay Hay'ada Caafimaadka Aduunka ee WHO kadib markii ay Somalia noqotay Dalkii ugu horeeyey ee Dabar gooya Cudurka Furuqa.

Hase ahaatee Wixii ka danbeeyey Sanadkii 1991 Dalka iyo Dadka Somaliyeed waxaa ay Bay lah u noqdeen Xakameyn la'aanta iyo Daaweyn la'aanta Cuduro Farabadan oo dalka si dadban iyo si toos ah usoo galay,kadib markii ay sag xada noqdeen oo la bililaqeystay Qalabyadii Adeega Caafimaad,Lana degay Goobihii Adeega Caafimaad ee Bulshada loogu adeegi jirey.

Dadka Somaliyeed iyo Aragtida ay ka qabaan Cudurka AIDS-ka

Diiniyan Dadka Somaliyeed waa Dad Muslimiin ah,Haystana Caadooyin ka turjumaya Dhaqankooda iyo Hidahooda,Qodobadaasi oo ku dhaliya Hab Nololeedkooda in waxkasta oo ku dhaca ay ugu sabraan Qadarta Alle,Sidaasi darteed intooda badan ha ahaadaan Reer Miye ama Reer Magaal maba aaminsana inu jiro Wax la dhaho Cudurka AIDS-ka,oo waxay aaminsan yihiin Arin Qandaraas lagu soo qaatay oo laagu talagalay in lagu yareeyo Guurka iyo Dhalmada iyo inay Aaminsan yihiin inuu yahay Cudur Gaalada kaliya loogu talagalay.

Wadanka Somalia ma ka jiraa Cudur ka AIDS-ka,Xagese kasoo galay???

Baaritaano Farabadan oo ay Samaayeen Dhaqaatiir Caan ka ah Somalia iyo Xog wareysiyo lala yeeshay Dhaqaatiirtaasi oo ay kamid yihiin Dr,Maxamed Maxamuud Cali "Fuje" iyo Agaasimaha Isbitaalka Madiina Dr,SheekhDoon Salaad Cilmi waxay Shaaca ka qaadeen in Cudurka AIDSka uu ka jiro Dalka Somalia,laguna ogaaday jiritaangiisa baaritaano lagu sameeyey Bugaano Dhowr ahaa oo doonayey inay DHiig Shubaan.

Dr, Maxamed Maxamuud Cali "Fuje" oo ka tirsan Hay'ada Caafimaadka Aduunka Laanteeda Somalia ayaa waxa uu sheegay in cudurka AIDS ka uu Somalia ka soo galay dalalka Dariska la ah,Sida Kenya,Itoobiya,Jabuuti iyo Yugandha maadaama aysan jirin Xakameyn Xududed iyo mid Caafimaad,Sababtoo ah buu yiri Somali badan ayaa u hayaamay Wadamadaasi kuwaasi oo u badnaa Dhalinyaro kadibna Dalka Dib ugu soo laabtay iyagoo Cudurkii Sida.

Wacyigelinta ay Cudurka ka HIV/AIDS ka Sameeyeen Shirkada Suugaanta iyo Aflaanta ee Waayaha Cusub.

Waxaa jirta Maah Maah Caafimaad oo oraneysa "Ka hortaga waxay ka wanaagsan tahay Daaweynta" Haddiiba aysan shaki ku jirin in cudurka AIDS ka uu ka jiro Dalka SOmalia loona Baahan yahay in wacyigelin xoogan loo sameeyo Shacabka ayaa aqoonyahano da'yar oo ka tirsan Shirkada Soo saarista Suugaanta iyo Aflaanta Somaliyeed ee Waayaha Cusub waxay Sanado ka hor sameeyeen haatana ay ku gudaha jiraan wacyigelin ku aadan Shacabka Somaliyeed,Taasi oo ku Wajahan in laga wacyigeliyo Halista Cudurka AIDS-ka .


Hadaba Aqoonyahano,Abwaaniin,Fanaaniin iyo Wariyayaal ka tirsan Shirkada Waayaha Cusub ayaa Sanadahaan u guntaday sidii ay Kaalin wax ku ool ah uga qaadan lahaayeen Wacyigelinta Cudurka Dilaaga ah ee AIDS-ka iyagoo ka bilaabay Magaallada Nairobi ee Dalka Kenya,Gaar ahaan Xaafada ay Somalidu ku badan tahay,iskuulada,Garoomada Cayaaraha iyo Xarumaha kale ee la isugu yimaado Wacyigelin ku aadan Cudurka AIDS-ka waxa uu yahay,sida la isku qaadsiiyo iyo sida looga hortago Talaabooyinkaasi oo noqday inta Badan kuwo laga mira dhaliyey oo Guul laga soo hooyey.


Sidee loola Dhaqmaa Bugaanada Somaliyeed ee uu Soo Ritay Cudurka AIDS -KA??

Walow aan laheyn Tira sax oo cadeynaysa Tirada rasmiga ah ee Somalida ee qaba Cudurka AIDS-ka Hadana Xabiibo waxay ka mid tahay Bugaanada uu soo ritay Cudurkaasi sidoo Doono ha ugu dhecee,Mudo kabadan Sadex Sano ayey sidaa Cudurkaasi AIDS -ka Markii ay Dhaqaatiirtu cadeeyeen inay qabto Cudurkaasi.

1:- Waxay Qaaday Cuqdad Nafsi,taasi oo dhalisay inuu hoos u dhaco Miisaankeeda oo ay noqoto Laf iyo Maqaar ama waxa Caafimaadka lagu yiraahdo Marasmic

2:- Waxay ka go'day la socodkii dadka Gaar ahaan Asxaabteedii ugu dhawaa

3:- Waxaa lagu bilaabay in la Tagooro oo aan lala socon,Wax lala cunin,wax lala cabin,lala Seexan isla markaana Salaanta laga qaadin, iskaba daa in xitaa Television -ka lala Daawado ama loosoo galo Qolka ay ku jirto,intaasi waxaa u dheer inay Waalidkeed Tagooreyn oo si Gaar ah loogu sameeyey Weelal loogu geeyo Raashinka iyo in Xaafaddii laga raray oo la dajiyey Xaafad kale oo Familkaasi ka fog.

Gaba gabadii Waxaan kusoo Afjareeynaa Wacyigelinta Puntland.blogsomalia ma noqon doonto Talaabo halkaasi ku siman Waa Barnaamij sidiisii ubilowday oo aan marnaba laga Daaleyn,inagoo u baahan Gacansiintaasi ku aadan Arintaasi.

Qoraalka Waxa Soo Saraay Mudane Dr Yusuf Ali

Email:- Bosaso@myway.com

SI AAD ISAGA ILAALISO CUDURKA DAACUUNKA RAAC QODOBADAN

j.20fr@yahoo.com

Maqaraaruf ceebeedka iyo mahadhadaan taagan
Macangagnimo lagu faano iyo maati baan laynay
Muqdishaba qofkii minid maqlaa waa matagayaaye
Waxa dambi makaankeenna yaal Mushrik ka qiirooye
Majuustiina nala yaabtay iyo Mulxidkii gaalaade
Xoolaha macaac lihi gar u leh iney mahmaahaane
Geedaha la maagana maxkamad muddac u aadaane
Haddaan Mowlahey noo naxeyn midi ma joogeene
“Yaa ii muslim ahey” haddey maanta maad noqotay
Oon qabyaalad moodeyno weli iney macaash keento
Quluubtiina ay mirirsantahay waa mashaqo weyne   

>>> Magacaada Mowlow haddaan maanso ku billaabo
Mu’min kuu cibaadeysta iyo Mulxidka gaaloobay
Majuus iyo Masiixiyo Yuhuud maaro loo waayay
Iyo  kii Munaafaqa intuba  kaama maarmaane
Inuu Musdafe Nabigaadi yahay aaminkii Muxamed (SCW)
Adiguna Macbuudkeenni tahay waa midaan qiraye
Mulkigaadu weynaa Rabbiyow doqon uun baa mooge.

Midabkoodu waayaha  adduun  gelinba waa muuqe
Waa murugo mar ay kuu tihiyo maalin faraxeede
Dhaaxaan ayaan maahsanaa sida majnuunkiiye
Dhaaxaan manfacii quudka iyo muufadii nacaye
Dhaaxaan maskaxda shiilayoon mariyay suugaane
Dhaaxaan digniin meela iyo miisay waanadaye
Mas’alooyin dhaaxaan rogrogay mustaqbalkeenna ahe

Maalik weynow dhaaxaan ducada Yaa Mannaan iriye
Muuqaalkii aan filanayoon muddada dhowraayay
Ma la gaaray meeshaan rabiyo waxan maleynaayay?
Ma gilgilatay magaaladii ba’daye  nacabku miineeyay?
Inuu shacabku wax maquunin karo maanta ma caddaatay?
Nimankii musiibada  ahaa sow ma liqin moolku?
Mowjado rogmada sow ma helin maanyo hirarkeedu?

Nabsigii mijaha sow ma qaban miigna uma taagin?
Sow maro-daf lama eedin iyo mudullo baarbaarad?
Sow lama matagin doollarkii marrasta loo laayay?
Sow ma mirqin mid kireysan iyo macangag yaahuu ah?
Mooryaantii sow lama qabqaban macashu dheeraatay?
Maandooriyiyo sow ma bi’in  munkarkii faafaayay?
Meles meeshuu soo muudi jiray sow iskama moosin?

Malqabadda kuwii dafi jiriyo macawis duugowday
Markii jirri marqaan waalay  iyo Murux la raacdeeyay
Marinadii ay tuugadu xirtee looga kala maagay
Sow dariiqyadii lama marmaro mirir bir loon oollin?
Sow jidgooyadii lama masixin meherad qaar mooday?
Sidii maalin ciideed dadkoo farxad la muusooday
Maashaa- Allee sow Muqdisho lama mushaaxaayo?

Maangaabkii la hubeynayee mindiyo loo dhiibay
Ee maxastay dabargoynayeen lagu masruufaayay
Waa mahade Mukulaal madow sow macaluulin?
Madaarkii diyaaradaha iyo meeshii laga quustay
Dekeddii maraakiibtu sow maal ka rogi meyso?
Maatidii la dhibay sow Cabdow leyri mari mayso?
Dhagaheennu waxa ay maqlaan sow mashxarad ma aha?

Middii uu Ilaahey na faray meel u wada jeesad
Muwaafaqadu iney guul tahaan dhaar ku marayaaye
Miraheedi waa taa la guran  maalmo gudahoode
Mashaa’ikhdiyo sow culimadii la marxabbeyn maayo?
Sow masaajiddii lama cammirin mowlacyadii diinta?
Cadowgii na maagmaagi jiray sow madluun ma aha?
Annaguna Maqsuud sow ma ahin muranku waa ceebe?!

Bulshayahay miskiin baad ahayd marag Ilaaheeye
Mashaqadu markeey kugu dhacdayeed meehannaabaysay
Colaad  waa musiibee markey xaajo kaa murugtay
Waa lagugu maadsaday adoo meyd ku hoos yaalle
Mucaawino ifkaan laguma arag madfac la tuura ahe
Mallaariyada waa yaab la yiri Mootarkow roone
Micnihiisa garo  Miin dhibco leh waan maldahayaaye ?!

Mabda’ beena iyo maal adduun malafsi aan raagin
Adigoo mashquul ku ah murdinta malas ku hoos taalla
Yaa lagu muraaddeyn lahaa waadse moogtahaye
Dhulkey maqashu kuu daaqdo iyo beerihii mooska
Milkigiisa waxa loo tartamay meeshad huruddaaye
Haddaan maya Ilaahey dhaheen mandaqaddoo iibsan
Marti inaad ku noqon layd adaa ii marqaati ahe !!!

Maantana halkaad gaartayee laga maseyraayo
Muruq laguma keenine Allaan mahadineynaaye
Muluqmuluq  iyadoo aan la galin  talo ma-dhaafaan ah
Waxba yaan maqaarsaar la shirin maahsaniyo tuuge
Waxba yaan mariid nalagu dhihin waa macaanyahaye
Waxba yaanan marinkii la dedin guusha loo maraye
Rabbi magane aan malabsannee  Musxafka taageera.

Mooskiyo Mareykan ma rabaan Yurub ma yeeleyso
Waa mataatac hadalkiisa iyo sheeko maraxeede
Waan madaxbannaannoo maxmiyad ma ahin tooda ahe
Iyaguba waxay maagganyihiin waw muhiim sir ahe
Munaaqishana kama yeelannoo waa mamnuuc abide
Waxba yaan Malyuun deeq ah iyo layna siin maale
Ninba waa middiisee war aan teenna meel marinno

Mu’aamaraddii ay nala rabeen iyo muraadkoodii
Marxabbiyo markii aan ku niri maafiyoy yeelnay
Mujrimiinta kuwii noo xulee mirayay hoygeenna
Midkii naga dhaqaaqaba qolyihii gooyay madixiisa
Marwooyinka kuwii laayayee  mudaneyaal dooxay
Miimii qofkii wali u lihi weyska maac yiriye
Muslinnimadu waa xaqe mintida Macmalka yeelkiise.

Masaaliix in la is dhaafsadaa  waa mubaax duniye
Ha yeeshee nin qaan kaala maqan oo mag kuu diiddan
Oo wali magliyo soo watoo ku leh mar ii seexo
Miyir ruux leh waa waxanan qaban sidan maleeyaaye
Dad maquuno lagu maalo oo dhaqankii maarreey leh
Maxbuusiin inaannaan ahayn mooro ugu owdan
Haddey nimanku maan leeyihiin saaka  yow meersha.

Inkastoon mas’uul nahay isagaa kownkan maamulaye
Qaaddirka haddaan  magan galloon maqalno qowlkiisa
Haddaan noqonno Muslimiin dhaboo sunnaha maamuusa
Waa mugdi qabyaalade haddaan meel isaga tuurno
Midnimaa wanaag lehe haddii aan  la kala miirmin
Haddii masaska aan didinno iyo mici ku dhiigloo dhan
Hadduu maanku taliyoo la naco muhallig qowsaar ah.

Midkanaa i xiga iyo haddaan mudmudka reer dayno
Haddii kii maslaxaddeena wada aan mudnaan siinno
Haddaan xilku wax nacas muudsadiyo noqonnin maaweelo
Oon sida macaashkii la dhuran  hanti malaayiin ah
Caddaaladdu haddey muuqatoo xaakin  miisaamo
Muxibbiyo kalgacal inuu imaan waa mid aan hubeye
Inuu muuqan magaceenni dhumay  waa midaan  hubaye

Ma hubeysnid inaan la is lahayn waa mid aan hubaye
Macaluul in lagu diimayaa waa mid aan hubaye
Iney gurmad masaakiintu heli waa mid aan hubaye
Madaariistu iney badanayaan waa mid aan hubaye
Maatidu iney wada duceyn waa midaan hubaye
In shisheeye laga maarmayaa waa mid aan hubaye
Mowlana inaan hiil ka heli waa mid aan hubaye.

Muslinnimadu waa xaqe mintida Macmalka yeelkiise
Muslinnimadu waa xaqe mintida Macmalka yeelkiise
Muslinnimadu waa xaqe mintida Macmalka yeelkiise.

xuquuqda waxa iska leh >
Dr. Maxamed Cali Cibaar
Delft, The Netherlands
Mohamed_ebar@hotmail.com

Qalinkii - Boobe Yuusuf Ducaale

Cabdillaahi Suldaan Maxamed oo ku caan-baxay (Timacadde), wuxuu ku dhashay Galoolley, oo ku taal duleedka magaalada Gabiley, sida in badan oo taqaanay rumaysan tahay, isla markaana uu ii xaqiijiyay Isaaq Cismaan Maxamed oo ay Timacadde ilma-adeer ahaayeen. Hooyadii waxay ahayd Xabiiba Seed Guuleed.C/laahi Suldaan markuu geeriyooday 1973-kii, wuxuu ahaa 53-jir, sidaa darteedna wuxuu dhashay 1920-kii. C/laahi Suldaan wuxuu ka dhashay qoys beeralay ah, waxaanu ahaa madi. Wuxuu ku koray degmada Galoolley oo ay beer ku lahayeen, halkaas ayaanu ka galay malcaamad-qur'aan.

C/laahi Suldaan, isagoo weli dhallinyaro ah ayuu tegay dalka Itoobiya, waxaanuinta badan ku noolaa magaalooyinka Adari (Harar) iyo Diridhabe. Timacadde wuxuuItoobiya ku tegay farriin uga timid ina-adeerkii Maxamed Dugsiiye Maxamed oo ciidamadii Talyaaniga ka tirsanaa. C/laahi Suldan waxay isa sii raaceen laba kale oo ay ilma-adeer ahaayeen. Markii ay muddo joogeen magaalada Adari, ayuu Maxamed Dugsiiye u yimid. Tima-cadde wuxuu ku daray malcaamad uu qur'aanka iyo diinta ka barto. Maxamed Dugsiiye dib ayuu u noqday oo wuxuu sii raacay ciidamadii Talyaaniga ee uu ka tirsanaa. Waxoogaa markuu maqnaa, isagoo ku sugnaa magaalada Jimma, ayuu ciidamo ka soo noqday farriin soo faray ahayd in ayC/laahi Suldaan soo kaxeeyaan markay soo noqonayaan. Halkii ayuu Timacadde ugu tegay Maxamed Dugsiiye, isagoo ka mid noqday ciidamadii Talyaaniga oo ay MaxamedDugsiiye isku 'Batalyan' noqdeen.

Ku sinnaan 1938-kii ayuu Tima-cadde ka soo baxay ciidamadii Talyaaniga oo uu degay magaalada Diridhabe oo uu waxoogaa ku noolaa. 1940-kii ayuu C/laahi u soo wareegay magaalada Jabuuti oo uu ku noolaa ilaa 1949-kii.

C/laahi Suldaan intii anu Jabuuti ka imanba wuxuu noqday gabayaa laga yaqaan golayaasha iyo fagarayaasha lagu kulmo, gaar ahaan aroosyada oo uu aad uga gabyi jiray. Sannadihii uu ku sugnaa Jabuuti iyo markuu ka soo wareegayba, C/laahi Suldaan gabayo bulsho oo kaftan iyo xifaaleba lahaa ayuu la wadaagi jiray hal-abuurkii ay isku da'da ahaayeen, kuwaas oo dadku aad u xiisayn jiray.

C/laahi Suldaan markii uu Jabuuti tegay, halkaa waxay ku kulmeen Barni Jimcaale oo kal-gacal xoog lihi u galay, tix uu u tiriyayna laga hayo halku-dhegga ah; "Barni ina Jimcaalaan helee, sow bar dahab maaha."

C/laahi Suldaan iyo Barni Jimcaale, waxay ku aqal-galeen Galoolley 1952-kii. Barni Jimcaale, 1954-kii ayay Maryan ku curatay. Guurkaa Tima-cadde iyo Barni Jimcaale ma raagin, waxaanay ku kala tageen magaalada Jabuuti 1957-kii.

C/laahi Suldaan wuxuu si rasmiya uga soo wareegay Jabuuti 1949-kii, isagoo degay Galoolley oo ay beertoodu ku taal. 1959-kii ayuu C/laahi mar labaadkii ku guursaday Galoolley Ardo Qallinle Cige oo u dhashay afar hablood iyo wiil, kuwaas oo kala ahaa:

Xaliimo C/Laahi Suldaan
Maxamed C/Laahi Suldaan
Mako C/Laahi Suldaan
Iyo Nimco C/Laahi Suldaan.

C/laahi Suldaan, markuu dalka soo degayba wuxuu ka qaybgalay halgankii
gobonimo-doonka ahaa ee dalka ka hana-qaaday. Wuxuu markiiba ku biiray ururkii SNL oo ay xaruntiisu ahayd Hargeysa, halkaas oo ay kasoo baxeen gabayadii ugu badnaa ee Timacadde ee marxaladdaa ku beegnaa.

1960-kii kadib, markii gobonimada la qaatay ee la isku daray labadii gobol ee Soomaaliyeed, lana sameeyay Jamhuuriyadda Soomaaliyeed, Tima-cadde wuxuu ka tirsanaan jiray xisbigii la odhan jiray SDU, loona yaqaanay Calan-Cas. Wuxuu ahaa xisbi fekerkiisu bidix ahaa ama u janjeedhay dhinaca hanti-wadaaga.

Beryihii dambe ilaa doorashadii 1969-kii, Xisbina kama uu tirsanayn, waayo markuu arkay sidii wax loo waday iyo siday Xisbiyadii u noqdeen wax lagu danaysto, wuu ka aamin-baxay.

1969-kii, markay ciidamadii qalabka siday taladii dalka kula wareegeen
inqilaabka, C/laahi Suldaan dadweynaha Soomaaliyeed ayuu la qaybsaday dareenkii wanaagsanaa ee lagu soo dhoweeyay, iyadoo maamulkii madaniga ahaa laga khatoobay, isla markaana laga rajo-dhigay, shacbigu way u heellanaayeen is-beddel dhaca. Ididiiladii iyo rajadii dadweynaha gashay waxay ahayd in wax is-beddeli doonaan oo weliba sida ugu roon isu beddeli doonaan.

Mar saddexaadkii ayuu C/laahi Suldaan magaalada Hargeysa ku guursaday Ardo Tukaale 1971-kii, waxaanay u dhashy Samsam C/laahi Suldaan oo keliya. Carruurtii Tima-cadde dhalay oo ahayd toddoba gabdhood iyo wiil, waxa maanta ka nool Maryan, Nimco iyo Sam-sam oo keliya oo xaasas ah.

1971-kii, C/laahi Suldaan waxa ku sii xumaaday xanuun kaga dhacay cunaha. Markay xaaladdiisii caafimaad ka soo rayn weyday ayay xukuumaddii militeriga ahayd 1972-kii u dirtay dalka Kenya. Tima-cadde waxa la dhigay 'Kenyatta Hospital', oo Nayroobi ku yaal. C/laahi Suldaan wax badan ma joogin halkaas, muddo kooban kadibna waxa lagu soo celiyay Somaliya.

C/laahi Suldaan wuxuu ku dambeeyay gurigiisii Galoolley ku yaalay, halkas oo ay ku haysay Ardo Qallinle Cige oo xaaskiisa ahayd. Noloshiisii intii ka hadhsanayd inteedii badnaydna halkaas ayuu degenaa.

C/laahi Suldaan, 7/12/1972-kii, ayaa laga soo qaaday Galoolley oo la geeyay Kala-baydh, halkaas oo uu ku dhintay 6/2/1973-kii. Bishii February 7dii, 1973-kii, subaxnimadii ayaa meydkii Tima-cadde laga soo qaaday Kala-baydh, iyadoo si wanaagsan loo sii gelbiyayna, waxa lagu aasay Gebilay, naxariistii Janno Ilaahay ha ka waraabiyo'e

xaquuqda waxa iska leh Qoraha

1. Da'da maanso doorkeeda gabay amase deeleeyda

2. Doodeeda nimankii yiqiin daaye midhihiiye

3. Dabaylaha socdiyo waxay arkeen dayra dhaaf yada'e

4. Ninweliba markuu daqaqamay dib uga maageene

5. Daab_gudinka lala yaacayay doc uga baydheene

6. Aniguna daleel baan kahelo waysku deyeyaaye

7.  

8. Qaaruu duwaday oo ibleys dacay geshoo waalay

9. Shaydaan inuu duufsadoo dalow ka tuuryeeyey 

10. Dijaal iyo nimruud baa kakacay degeladeeniiye

11. Diintuna danteen maahabay duhur yidhaaheene 

12. Dastuurkii ilaahay markii debeda loo tuuray

13.  

14. Dariiqii rasuulkiyo intii dawgi laga leexday [SCW]

15. Diiwaanki gaaladu qortaa deegta noo sudhane

16. Daliil waxan u soo qaadaniyo waxay ku doodaanba

17. Diimuqraadi mooyee mamaqal daa'im baayidhiye

18. Dulmigii fircoon lagu rogaan dabada haynaaye

19.  

20. Afartaa sidii danab qarxaday dininig maw yeedhshey

21. Diryaanka iyo qaylada dheguhu haba dilaaceene

22. Dananka iyo qoobkii farduhu duul ha kiciyeene

23. Diyaar haw noqdeen inamadii diinta loodhigaye

24. Dab weyn waa inaan oogo oo dogobya saaraaye

25.  

26. Nimanyohow damiir xumada waa lagu duloobaaye

27. Nin dayacay dalkii uu xukumay waa damiinimo'e

28. Dareenkaygu diid ina ragow waxad dul joogtaane

29. Dad_qalatooyin baa soo bixiyo qaar dad qaadya’ahe

30. Duubi weyne iyo suudi iyo duulkaloo wehesha

    Dugaal malaha cali geeddi iyo xayle dabagaabe

31. Dilaa weeye ina yuusuf aan waana dahirine

32. Duruus iyo culuun wuxu yaqaan dumiya weeyaane

33.  

34. Dillaaleyda nimmankii ahaa daydaygiyo hoogga

35. Dugaagii in badan joogey iyo diiratadi dhaaftay

36. Dulinkii arliga boobayoo degelka qaadaayey 

37. Daafkii indhaha ina tiriyo tiibbey nagu daahday

38. Dabadheer abaartii ahayd lagana soo doogey

39.  

40. Duufaanti ina soo martiyo durrey wixii yiiley

41. Duumadii fadhiyey koonfur iyo cudurki daahyaale

42. Duligay wadaadadu baxsheen lagana daawoobey

43. Duulkii horoo xamar fadhiyey wax'isma doorshaane

44. Darkan maanta joogiyo iyagu waa dirkii ba'aye  

45. Danna kamale soomaaliyeey dabar go'aagiiye

46.  

47. Si'uu ugu dangiigsado kursiga uguna dooyaysto

48. Dallacaad si uu ugu heliyo dereja dheeraada

49. Dawlada shisheeyiyo intuu duulal ugu yeedhay

50. Duulaan intuu ciriyo dhulla daafta kala raacay

51. Dugaag iyo intii uu dalbaday dooxtiyo qawle 

52.  

53. Diigaanya gaalaa intuu xamar dabaalsiiyey

54. Digifiyo amxaar iyo tigriyo doofil noo taliye 

55. Duqayn iyo madaafiic intuu daawa uga yeelay

56. Dabaabaadka aan guban wixii nalagu soo daayey

57. Kaaraha dandaamani wuxuu dulun_dulcaynaayey

58.  

59. Afartaa sidii danab qarxaday dininig maw yeedhshey

60. Diryaanka iyo qaylada dheguhu haba dilaaceene

61. Dananka iyo qoobkii farduhu duul ha kiciyeene

62. Diyaar haw noqdeen inamadii diinta loodhigaye

63. Dab weyn waa inaan oogo oo dogobya saaraaye

64.  

65. Dumar wada xijaabnaa kufrigu wuxu ku doobyaayey

66. Hablihii daboolaa wixii daaha laga qaaday

67. Darmaan ugub dariiqyada wixii lagu dulaalaayey

68. Diinlaawe jaahili wuxuu doca docaynaayey

69.  

70. Doqoniyo amxaariyo waxay dabato boobaysey

71. Iyadoo an doonayn wixii lagu duduucaayey

72. Daa'ima caruureed halgaad wuxu ku duubaayey

73. Daraasiin agoomaa wixii debeda loo saaray

74. Deregli'i masaakiin wixii dhaxanta loo daadshey

75.  

76. Daadkiyo wixii uu lategey webiga soo daacay

77. Dumaal naaga waayiyo wuxuu dumarku ooyaayey

78. Duqooshi iyo waayeel warmaha wuxu ku duugaayey

79. Digtooriyo waxay xaaqayeen culimadii diinta

80. Dulaabtiyo waxii'ay ardada dacawo boobaysey

81.  

82. Da'yartiyo waxay laynayeen doobabkiyo xooga

83. Duubcad iyo waxay cuqaladii digi kayeedhaysey

84. Denbi li'i wadaad wuxuu xabsiga ugu diboodaayey

85. Daraawiish sideedii wixii nala duqaynaayey

86.  

87. Afartaa sidii danab qarxaday dininig maw yeedhshey

88. Diryaanka iyo qaylada dheguhu haba dilaaceene

89. Dananka iyo qoobkii farduhu duul ha kiciyeene

90. Diyaar haw noqdeen inamadii diinta loodhigaye